BİLİŞSEL UYUMSUZLUK...

"Bilişsel uyumsuzluk", "bilişsel kopukluk" veya "bilişsel çelişki" , birbiriyle çelişen iki inanç, düşünce veya davranışa sahip olmanın yarattığı zihinsel çatışma ve bu çatışmadan doğan psikolojik stres durumudur.
Bilişsel Çelişki Teorisi'ne göre insanlar, çelişkili davranış ve düşünceler arasında bir tutarlılık arama veya tutarlılık yaratma eğilimindedirler.
Bu tutarlılık bulunamadığında veya yaratılamadığında psikolojik stres artar ve daha da rahatsız edici boyutlara ulaşır.
Bu teori, insanın bilişsel yapılanmasında sıkça meydana gelen çelişkili durumların anlaşılması ile ilgilidir.
Teorinin açıklama getirdiği çatışma tarifi herhangi bir grup içindeki iki ya da daha fazla kişi arasında değildir.
Bu teori, tek bir insanda belirli bir olay, birey ya da grup davranışına tepkisi sırasında sıkça ortaya çıkan bilişsel çelişki durumunu anlama ve araştırma amacını taşımaktadır.
Bilişsel Uyumsuzluk Teorisi Leon Festinger tarafından 1957 yılında ortaya atılmıştır.Leon Festinger teorisi ile ilgili iki ana hipotez öne sürüyor.

Bunlardan ilkine göre, bilişsel çelişki ortaya çıktığında birey tüm gücüyle iki ayrı şeması arasındaki uygunsuzluk derecesini azaltmak ve bilişsel uyumu sağlamak için uğraşacaktır.
Bu davranışının sebebi, bu uyumsuzluğun kişide psikolojik olarak rahatsızlık hissi yaratmasıdır.
İkinci hipotez, ortaya çıkan rahatsızlık hissini azaltmaya çalışan bireyin bu tarz zorlandığı durumlardan kaçınmaya çalışacağını öne sürerek ilk hipotezi desteklemektedir.


Uyumsuzluk birçok sebepten ortaya çıkabilir. En sık görülen nedenler:

Mantıksal açıdan uygunsuzluk
Kültürel geleneklere uygunsuzluk
Bireysel yargının genel yargıya uyumsuzluğu
Geçmiş tecrübelerle mevcut durumun ters düşmesi, v.b.

Bilişsel çelişkiyi azaltmak için, birey aşağıdaki üç yöntemden birini tercih edebilir:
Davranışını değiştirmek
Bilişini değiştirmek
Bu konu ile ilgili alınan bilgiyi filtreden geçirmek
Çoğu zaman uyumsuzluk, alınan önemli kararlar sonrasında ortaya çıkmaktadır.

Eşit düzeyde cazip olan iki farklı alternatif arasından tercih yapmak bir insan için kolay değildir; ancak birey kararını verdikten sonra ortaya çıkan uyumsuzluğu bastırmak ya da azaltmak için tercih ettiği seçeneğin öneminin altını çizerken aynı zamanda tercih etmediği seçeneğin önemsizliğini vurgular. Bunun sonucunda tercih edilmeyen seçenek birey için cazibesini kaybeder.

Bu konuda yapılan en büyük yanlışlardan biri "bilişsel çelişki" ile "ikiyüzlülüğün" aynı şey olarak düşünülmesidir.
Bu iki kavramın birbirinden farklı olduğunu anlamak oldukça önemlidir. İkiyüzlülük, davranış ve düşüncelerin birbiri ile çelişmesine rağmen yapılan gönüllü bir davranıştır ve sonucunda kişide herhangi bir rahatsızlık oluşturmaz.
Bunun aksine bilişsel çelişki, çatışmadan kaynaklanan zihinsel çatışma veya rahatsızlık hissini ifade eder.

Kişinin zihinsel bir çatışma veya rahatsızlık yaşayabilmesi için tutarsızlığın farkında olması gerekir.

Bazen içinde bulunulan koşullar, düşüncelerle uyumlu davranışlar sergilemeyi zorlaştırabilir. Bu bakımdan, bilişsel çelişkinin normal bir şey olduğunu söyleyebiliriz.
Ancak bilişsel çelişki her insan aynı derecede yaşanmayabilir. Bazı insanlar tutarsızlığa karşı daha yüksek toleransa sahip olduğu için, diğerlerine göre daha az bilişsel çelişki yaşayabilir.

Bir kişinin inanmış olduğu siyasi bir parti olduğunu düşünelim. Bu siyasi partinin yolsuzluk yaptığını ve ortaya çıktığını düşünelim. İlgili kişi bu durumu duysa da bilse de patisini değiştirmeden aynı görüşü savunacak ve farklı bir görüşe inanmayacaktır.Her tür savunma ile konuyu önemsiz göstermeye calışacaktır..
Sigara içen bir kişi sigaranın sağlığa zararlarını bilmesine rağmen sigara içmeye devam eder sigara içerken karşı görüşü yok sayar hatta ” sigara içip de 100 yaşına kadar yaşayan insanlar var.”, ” sigara içmesine rağmen hiç hastalanmayan pek çok insan var” vb. görüşler sunması gibi..