*Divan edebiyatı (klasik edebiyat) nazım biçimidir.
*Divan şiirinde, her beytinin dizeleri kendi arasında uyaklı, aruzun genellikle kısa kalıplarıyla yazılan nazım biçimine ve bu biçimde yazılmış yapıtlara mesnevi denir.
*Diğer nazım şekillerindeki kafiye bulma zorluğu, şairleri uzun metinlerde bu şekli kullanmaya teşvik etmiştir.
*Yazımı kolay olduğu için uzun hikâyeler mesnevi şeklinde yazılmıştır.
*Mesnevilerde savaş, aşk, tarihi olaylar, din ve tasavvuf, şehrin güzellikleri, mizah anlatılır.
*Mesnevilerde olay masal havasında anlatılır.
*Mesneviler divan edebiyatında, günümüzdeki roman ve hikâyenin yerini tutuyordu.
*Masala ve destana yaklaşan özellikleri de vardır.
*Beyit sayısı sınırsızdır.
*Her beyit kendi arasında kafiyelidir. (aa, bb, cc, dd...)
*Aruzun kısa kalıpları ile yazılır.
*Mesnevilerde konu birliği esastır. Beyitler arasında konu birliği vardır.
*İran edebiyatında ortaya çıkmıştır.
*Türk ve İslam edebiyatında yaygın olarak kullanılmıştır.
*Türk Edebiyatında bilinen ilk mesnevi Kutadgu Bilig’dir.
*Halk hikâyelerinden farkları; sadece şiir şeklinde yazılması ve söyleyeninin belli olmasıdır.
*Beş mesnevinin bir araya gelmesiyle “hamse” oluşur.

*Bir mesnevide genellikle şu bölümler bulunur:
Besmele
Dibâce: Mesnevinin önsözüdür. Manzum veya mensur olabilir.
Tevhid: Allah'ın birliği ve bütünlüğü anlatılır.
Münacaat: Allah'a yalvarış ve yakarışlarda bulunulur.
Naat: Hz. Muhammed övülür.
Miraciye: Miraç olayı anlatılır.
Medh-i Çihar-yâr-i Güzîn: Genellikle dört halife övülür. Dört halife dışında devrin büyükleri de övülebilir.
Medhiye: Yapıtın sunulacağı kişiye övgüler bulunur.
Sebeb-i Telif: Mesnevinin yazılış nedeni belirtilir.
Âğâz-ı Dâstan: Mesnevinin asıl konusunun bulunduğu bölümdür.
Hatime: Mesnevinin bittiğini belirten bölümdür.


*Mesneviler konularına göre şöyle sınıflandırılabilir:
-Destanlar, savaş ve kahramanlık konularını işleyen mesneviler: İskendername (Ahmedi), Şehname (Firdevsi)

-Aşk:
Vamık u Azra, Hüsrev ü Şirin (Şeyhi), Leyla ve Mecnun (Fuzûlî), Cemşid ü Hurşid (Ahmedi), Gül ü Bülbül

-Dini ve tasavvufi konulu mesneviler:
Vesiletü'n-Necat / Mevlid (Süleyman Çelebi), Hüsn ü Aşk (Şeyh Galib), Garipname (Âşık Paşa)

-Ahlaki konulu didaktik mesneviler:
Hayriyye, Hayrabad (Nabi), Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib), Risaletü’n Nushiye (Yunus Emre)

-Şehirleri anlatan mesneviler:
Şehrengiz-i Bursa (Lamiî), Hubanname (Enderunlu Fazıl)

-Eğlence ve düğünleri anlatan mesneviler:
Surname (Vehbi)

-Mizahi ya da eleştirel mesneviler:
Harname (Şeyhi)

MEVLANA / SULTAN VELED / AHMET FAKİH / ŞEYYAD HAMZA / EŞREFOĞLU RUMİ

AHMEDÎ / GÜLŞEHRİ / HOCA MESUD / ŞEYHİ / FUZULİ / SÜLEYMAN ÇELEBİ

ŞEYH GALİB / AŞIK PAŞA / NABİ / YUNUS EMRE / ENDERUNLU FAZIL

Mesnevi Örneği:
Duyup ol berk-i sâmân ya'nî
Leylî Gazabnâk eylemiş Kays'a tecellî

Demiş etdünse feryadı ferâmûş
Gerekmez bana artık gûş u mengûş (Şeyh Galib)


YÜZYILLARA GÖRE MESNEVİLER:

11. YÜZYIL
Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip)


13. YÜZYIL
Mesnevi (Mevlana)

Riselatü'n-Nushiye (Yunus Emre)


14. YÜZYIL
İskendername, Cemşid u Hurşid, Tervihü'i-Ervah, Esrarname, Mirkatü'l-Edeb (Ahmedi)

Garipname (Âşık Paşa)

Menakıbü'l-Arifin (Eflaki)

Kıssa-i Yusuf (Erzurumlu Mustafa Darir)

Mantıku't-Tayr (Gülşehri)

Süheyl ü Nevbahar (Hoca Mesud)

Hurşidname (Şeyhoğlu Mustafa)

Yusuf u Züleyha, Destan-ı Sultan Mehmed (Şeyyad Hamza)


15. YÜZYIL
*Çengname (Ahmed-i Dai)

*Vesîletü'n Necât (Süleyman Çelebi)

*Hayret’ül Ebrar, Hikâye-i Behram u Gur, İskendername, Lisanü’t-Tayr (Ali Şir Nevai)

*Hüsrev ü Şirin, Harname (Şeyhi)

*Cemşid u Hurşid (Cem Sultan)

*Leyla ile Mecnun, Yusuf u Züleyha, Mevlid, Kıyafetname, Tuhfetü'l-Uşşak (Hamdullah Hamdi)

*Mesnevi-i Kebire-i Manevi (İbrahim Gülşenî)

*Muhammediye (Yazıcıoğlu Muhammed)


16. YÜZYIL
*Vamık u Azra, Şem ü Pervane, Bursa Şehrengizi (Lami)

*Beng ü Bade, Leyla vü Mecnun, Sohbetü’l-Esmar (Fuzûlî)

*Gencine-i Raz, Gülşen-i Envar, Kitab-ı Usul, Şah u Geda, Yusuf u Züleyha, Edirne Şehrengizi, İstanbul Şehrengizi (Taşlıcalı Yahya)

*Hilye (Hakani)

*Hüma ve Hümayun, Gül ü Bülbül (Kara Fazlı)

*Hevesname (Cafer Çelebi)

*Edirne Şehrengizi (Mesihî)

*Şem u Pervane, Ahmed u Mahmud, Edirne Şehrengizi (Zâti)


17. YÜZYIL
*Sakiname, Alemnüma, Sohbetü’l- Ebkar, Heft-Han, Hilyetü’l-Efkar, Nefhatü’l-Ezhar (Nev’izade Ata’i)

*Hayriye, Hayrabad, Surname (Nabi)

*Zafername, Berbername, Edhem ü Hüma, Derename (Sabit)

*Şah u Derviş (Beyanî)

*Hasb-ı hâl (Güftî)

*Edirne Şehrengizi (Neşatî)

*Teşrifatü'ş-Şuara (Edirneli Güfti)


18. YÜZYIL
*Hüsn ü Aşk (Şeyh Galip)

*Tuhfe ve Nuhbe, Lutfiyye (Sümbülzade Vehbi)

*Hubanname, Zenanname, Defter-i Aşk (Enderunlu Fazıl)


19. YÜZYIL
*Mihnet-i Keşan, Gülşen-i Aşk (Keçecizade İzzet Molla)

*Harabat Mukaddimesi (Ziya Paşa)