*1839’da Tanzimat Fermanı ilan edilerek Batılılaşma ve yenileşme hareketinde önemli bir aşamaya gelinmiştir.
*Osmanlının bu son dönemindeki hareketlilik edebiyata da yansımıştır.
*Edebiyatımız, 1860’da “Tercüman-ı Ahval” gazetesinin yayınlanmasıyla yeni bir adım atmış ve “Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatı” başlamıştır.
*Bu dönem sanatçıları, edebiyatın amacının “halkı eğitmek” olduğu noktasında birleşirler.
*Bu anlayışla sade bir dile doğru geçilmesi gerektiğini düşünmüşlerdir.
*Divan edebiyatına karşı eleştiriler başlamıştır.
*Eski edebiyatımızın şairleri hayali bir sevgili uğruna ölürken; Tanzimat sanatçılarının hayata bakış açıları değişmiş, inanılan fikirler uğrunda ölünebileceğini söylemişlerdir.
*Halk edebiyatına dönülmesi gerektiğini dillendirenler olmuştur.
*Özellikle öğrenim için Fransa’ya gönderilen ve batı kültürüyle tanışan aydınlar yenilik arayışlarına girmişlerdir.
*Bu dönemde yapılan tartışmalar, “doğu-batı / eski-yeni” mücadeleleri çerçevesinde gelişmiştir.
*Divan edebiyatı için yıkıcı; Batı etkisinde gelişen Türk edebiyatı için yapıcı bir dönem olmuştur.

*Tanzimat edebiyatı 3 dönemde incelenebilir:

A) HAZIRLIK DÖNEMİ:
*Sanatçıların Batı edebiyatı ile karşılaştığı 1860’dan önceki dönemdir.
*Bu dönemde:
-Şinasi, Fransızca’dan yaptığı çevirileri Tercüme-i Manzume adlı eserde toplamıştır.
-Yusuf Kamil Paşa, Fenelon’dan Telemak adlı romanı çevirmiştir.
-Takvim-i Vakayi ve Ceride-i Havadis gazeteleri yayına başlamıştır.
-Şinasi, Şair Evlenmesi adlı tiyatro eserini yazmıştır.

*Tanzimat edebiyatı hazırlık dönemi sanatçıları:
YUSUF KAMİL PAŞA, SADULLAH PAŞA, AKİF PAŞA, ETHEM PERTEV PAŞA



B) TANZİMAT EDEBİYATI BİRİNCİ DÖNEM ÖZELLİKLERİ:
*Fransız edebiyatı örnek alınmıştır.
*Roman, hikâye, eleştiri, tiyatro, makale, anı gibi türler ilk defa edebiyatımıza girmiş, batılı anlamdaki ilk örnekleri bu dönemde ortaya konmuştur.
*Vatan, millet, devlet, özgürlük, hak, adalet, eşitlik gibi konular ilk defa işlenmeye başlanmıştır.
*Sanatçılar, eleştirmelerine rağmen divan edebiyatının etkisinden kurtulamamışlardır.
*Tanzimat edebiyatı birinci dönemde “toplum için sanat” anlayışı hâkim olmuştur.
*Sanatçılar edebiyatı, fikirlerini aktarmak için bir araç olarak görürler.
*Şiirde estetik güzellik değil; içerik ön plana çıkmıştır.
*Eski nazım şekilleriyle yeni kavram ve duyguları işlemişlerdir.
*Konuşma diline geçiş hedefi gerçekleşmemiştir.
*Klasisizm ve romantizm akımının etkileri görülür.
*Noktalama işaretleri ilk defa bu dönemde kullanılmıştır.
*Bu dönem sanatçıları, edebiyatın yanında siyasetle de ilgilenmiştir.

*Tanzimat edebiyatı birinci dönem sanatçıları:
İBRAHİM ŞİNASİ, NAMIK KEMAL, ZİYA PAŞA, AHMET MİTHAT EFENDİ, AHMET VEFİK PAŞA,
ŞEMSETTİN SAMİ, ALİ SUAVİ, DİREKTÖR ALİ BEY


C) TANZİMAT EDEBİYATI İKİNCİ DÖNEM ÖZELLİKLERİ:
*Sanatçılar bireysel konulara yönelmişlerdir. Karamsarlık hâkimdir.
*Dilde sadeleşme çalışmaları terkedilmiş, eski dile dönülmüştür.
*Birinci dönem sanatçılarına göre süslü ve sanatlı bir dil kullanılmıştır.
*Batı edebiyatı nazım şekilleri kullanılmaya başlanmıştır.
*Hece ile bazı denemeler yapılmış olmasına rağmen aruzun hâkimiyeti devam etmiştir.
*Birinci döneme göre eserlerde teknik bakımdan gelişme vardır.
*Bu dönemde “güzel olan her şey” şiirin konusu olmuştur. Konular genişlemiştir.
*Tanzimat edebiyatı ikinci dönemde ise “sanat için sanat” anlayışı hâkim olmuştur.
*Natüralizm ve realizm etkili olmaya başlamıştır.
*Şiirde romantizmin etkileri görülür.
*Şiirlerde ölüm, yokluk, hiçlik, melenkoli gibi konular işlenmiştir.
*Romanlarda gözleme yer verilmiştir. Ayrıca sebep-sonuç ilişkisi üzerinde durulmuştur.
*İstanbul’un dışına çıkılmamıştır. (Karabibik romanı hariç)

*Tanzimat edebiyatı ikinci dönem sanatçıları:
RECAİZADE MAHMUT EKREM, ABDÜLHAK HAMİT TARHAN, NABIZADE NAZIM,
SAMİPAŞAZADE SEZAİ, MUALLİM NACİ, MİZANCI MURAT