[Lorena ✓ 2]

Determinizm, belirlenircilik, gerekircilik veya belirlenimlilik evrenin işleyişinin, evrende gerçekleşen olayların çeşitli bilimsel yasalarla, örneğin fizik yasaları ile, belirlenmiş olduğunu ve bu belirlenmiş olayların gerçekleşmelerinin zorunlu olduğunu öne süren öğretidir.
Yani öğretiye göre her şey belirlenmiştir ve değişmesi mümkün değildir. Bu görüş başta ahlak felsefesi olmak üzere felsefenin çeşitli dallarının uğraş ve çalışma alanına bir görüştür.

Günlük hayatta aldığımız kararlar, düşüncelerimiz, eylemlerimiz, ahlaki tercihlerimiz belirlenmiş ve kesin kurallar içerisindedir. Özgür irade yanılsamadır. Bize özgü sandığımız hareketlerimiz sadece bilimsel yasaların işleyişidir.

İnsanın iradesi nedenler zinciri ile gelişen bir durumdur ve bu durumda insanın etkisi yoktur. Sadece nedenler ve sonuçlar vardır. Bu sebepten nedensellik ilkesi determinizmin temel taşıdır. Evrende bir düzen vardır ve nedenler-sonuçlar bu düzen içerisinde işler.
Bu düzen çözüldüğünde nedenler ve sonuçların açıklanıp daha sonra gelişecek olayların bilgisini elde etmek mümkün olacaktır.

Spinoza'nın determinizm anlayışına göre ise aklın tamamen objektif oluşu mutlak determinizm olarak nitelendirilir. Determinizmin klasik açıklamasını 18. yüzyılda Pierre-Simon Laplace yapmıştır. Bu açıklamaya göre evrenin bugünkü durumu, evrenin önceki durumunun sonucu; sonraki durumunun ise nedenidir.

Determinizmin köklerini Thales'e kadar uzatmak mümkündür.
Evrenin te*mel ilkesi olarak Thales 'su'yu, Anaksimandros apeiron(sınırsız, sonsuz)'u, Anaksimenes (miletli) hava*yı, Herakleitos logos'u tüm oluşu düzenleyen unsur olarak alır.

Yeniçağ'da mekanikçi anlayış determinizmden beslenecektir. Çünkü mekanik ilişkilerin kesinliği evrendeki düzeni açıklamaktadır.
Descartes Tanrı'yı ve tanrısal özelliklere sahip insanı özgür irade sahibi olarak tanımlarken maddenin ilahi bir yönlendirmeye uğradığı düşüncesine karşıdır.

Spinoza Tanrı'yı sonsuz, tek, mükemmel, zorunlu, basit, hareketsiz, ölümsüz ve bağımsız olarak tanımlar ve panteist bir anlayışı benimser.
Bunun yanı sıra mutlak determinizm kavramıyla evrenin kesin bir düzeni olduğunu savunur. Spinoza'ya göre her eylemimiz bu düzenin kesin ölçütleri etrafında şekillenir dolayısıyla özgürlük olgusundan bahsedilemeyeceğini öne sürer.

1820'li yıllarda "determinizm" kavramı bir makinenin çalışmasını tanımlarken Simeon Poisson ve Laplace bu kavramı "makine gibi çalışan evren" modeli için önerdiler.
Bu görüş "Evrenin parçası olan insan da kurallar içinde işler, insanın özgür iradesi yoktur" önermesini doğurdu. 19. yüzyılda pozitivist felsefenin etkileri artmaya başladı. Bu etkiler soyut ve somut kavramların, düşünce ile bilimin çatışmasına sebep oldu.

Bu yüzyılın sonunda Bergson, Boutroux, De Broglie, Heisenberg, Max Planck, Von Neumann, F. Perrîn gibi filozoflar ve bilim adamları determinizmi eleştirmeye ve indeterminizm hakkında görüşlerini öne sürerek anlayışların değişmesine sebep oldular. Bu zamanlarda gelişen kuantum mekaniği, determinizm anlayışını; determinist olduğu düşünülen fizik yasalarının indeterminist olduğu düşünülen yanları açığa çıkardı.

Mekanik determinizm: insanın kararları kendi dışındaki nedenlerin sonucudur.

Ekonomik determinizm: ekonomik etkenler insanın kararlarında belirleyicidir.

Toplumsal(Oto) determinizm: insanın iradesi yaşadığı toplum değişkenleri(eğitim, ekonomi, sağlık, mal varlığı) ile belirlenir.

Tarihsel determinizm: insanın kararlarının belirlenmesinde tarihi olaylar etkilidir.

Deneysel determinizm: deney ile elde edilen veriler tekrar bağımsız olarak sabit sonuçlara sahiptir. Pozitif bilimlerin açıklanmasında etkili olan determinizmdir. Bu anlayışa göre mucize gibi olaylar yoktur. Bilimlerin kuralları sabittir ve bu da belirli durumları ortaya çıkarır.

Psikolojik kanıt: İnsan karar verirken dış uyarıcıların etkisindedir. Duygular bilinçaltının yansımasıdır. Bu nedenle insan özgür hissetse bile özgür değildir.

Sosyolojik kanıt: İnsan toplum içindeki diğer bireylerin davranışlarından etkilenebilir ve etkilenen insan özgür değildir.

Determinist felsefe, özgür irade ve zorunsuzluğu reddederek varlık âlemindeki her olayın zorunlu sonuçlar doğuran bir sebeplilik zincirine bağlı olarak meydana geldiğini savunan teoridir.

Determinizm kadercilik mi?
Kadercilik olarak da bilinen kaderci determinizm, “geleceğin zaten kader tarafından belirlendiğine ve kişinin eylemlerinin olanlar üzerinde hiçbir etkisi olmadığına” inanmak olarak tanımlanır.

Determinizmin tersi nedir?
Belirsizlikçilik, olayların (veya belirli olayların, ya da belirli tipteki olayların) nedensel olmadığı veya belirlenimci bir şekilde nedensel olmadığı fikridir. Determinizmin tam tersidir ve şansla ilgilidir.

Determinizmin karşıtı nedir?
İndeterminizm ise determinizmin tam karşıtıdır. Hiçbir neden sonuç ilişkisinin sürekli bir zincir oluşturamayacağını söyler. Buna göre insanın eylemi dış etkilerden bağımsızdır, onu belirleyen, etkileyen veya kısıtlayan hiçbir dış unsur yoktur.

Determinizim görüş nedir?
Determinizm , evrendeki (veya çoklu evrendeki ) tüm olayların yalnızca tek bir olası şekilde meydana gelebileceği metafizik görüştür.

Dini determinizm nedir?
Alışılmışın dışında tabiattaki işleyişi belirli zamanlarda bozan tabiat üstü olaylar için kullanılan terim. Allah'ın tabiatı yaratıp devam ettirmek ve toplum hayatını düzenlemek üzere koyduğu kanunlar anlamında bir Kur'an terimi.
Kâinatta olup biten her hadisenin maddî veya mânevî sebeplerin zorunlu sonucu olduğunu ileri süren felsefî doktrin. Her hadisenin bir sebebi olduğunu ifade eden felsefe ve kelâm terimi.

Ruhsal determinizm nedir?
Hiç bir şeyin tesadüf eseri olmadığını ve her şeyin çevresel özellikle ailesel faktörlere bağlanmasını savunan bir felsefi düşünce.

Psişik determinizm nedir?
Psişik dterminizm ilkesine göre ruhsal yapıda gerçekleşen hiçbir şey nedensiz ya da rastlantısal değildir. Tüm zihinsel (ve fiziksel) davranışla, kendisinden önceki nedenlerle belirlenmiştir ve kestirilmesi (tahmin edilmesi) olası yollarla gerçekleşmektedir.

Determinizm ve fatalizm (kadercilik)arasındaki fark nedir?
Determinizm bilim temelli iken Fatalizm din temellidir.
Determinizm de bilimin oluşturduğu olguların bir nedensellik içerisinde olgulara sebep olacağı savunulurken
Fatalizmde ise var olan her türlü şeyin bir yazgısı olduğu düşüncesi vardır.
Kısacası, kadercilik, bu kadere kadar farklı yollar izleyebilmemize rağmen kaçınamayacağımız bir kader olduğu teorisidir.
Ancak determinizm, hayatımızın tüm yolunun daha önceki olaylar ve eylemler tarafından belirlendiği teorisidir.

İndeterminizm neyi savunur?
İNDETERMİNİZM (Belirlenmezcilik) İnsanın ahlaki eylemde bulunurken bütünüyle özgür olduğunu savunur. Çünkü insan akıl sahibi bir varlık olarak ahlaki eylemelerini hiçbir dış etki altında kalmadan özgür iradesi ile seçme özgürlüğüne sahiptir.

Determinizm ve özgürlük arasındaki ilişki nedir?
Determinist bakış açısına göre, özgür irade yoktur; olaylar önceden belirlenmiştir.
Özgür iradeyi savunanlar ise, özgür iradenin her türlü determinizmi dışladığını ileri sürüyorlar.

Benzer Konular:

• Yıkılışı İstanbul'un Fethiyle Başlayan Skolastik Düşünce Nedir?
• Kıskançlık Nedir ve Nasıl Özgürleşilir? - Akif Manaf
• Mantık Nedir? Mantığın Konusu Nedir?
• Kaligrafi Nedir? Nasıl Yapılır?
• Kabotaj nedir? Kabotaj Bayramı'nın önemi nedir?