[AkGün ✓ 5]

Insanlar her gun kapi kolu, kredi karti, tus takimlari ve hatta cep telefonlari gibi pek cok yuzeye dokunulur. Ancak grip mevsimi ya da baska bir virus salgini oldugunda bu basit materyallere dokunmak mikroplari yayabilir. Cogu durumda, bu endise kaynagidir cunku bazi virusler yuzeylerde saatlerce, hatta haftalarca yasayabilirler. Her zaman net olmayan bir sey vardir, oda ornegin benzinlikteki atmlerde hasta bir kisi hapsirdiginda ve bu yuzeye dokundugunda, bu yuzeyin ne kadar sure kirli kalabilecegidir. Belirsizligin bir kismi, viruslerin cesitli olmasi ve cesitli yuzey de hayatta kalma oranlarina sahip olmasidir. Bir virusun konakci disinda ne kadar sure hayatta kalacagina dair kesin ve hizli bir kural bile yoktur, fakat yuzey turu, cevre sicakligi ve nem onemlidir.
Virusler Yuzeylerde Ne Kadar Yasar?Virusler, cogalma icin gerekli kimyasal reaksiyonlari olusturacak dogru enzimlere sahip degillerdir. Bunun yerine viruslerin bakteri, mantar, bitki hayvan veya insan dahil bir konakci hucreye ihtiyaclari vardir. Konagin yardimiyla virusler cogalabilir ve bu virus icin iyidir, ancak genellikle konakci icin kotudur. Konakci hucre olmadan bir virus uzun vadede yasayamaz ancak, yeni bir konakciya baglanma diger bir deyisle enfekte etme islev gorebilecegi kisa bir zaman araligina sahiptir. Bir virus, konakcinin disinda iki kategoriye ayrilabilir, ya saglam olabilir ve bulasici kalabilir ya da basitce tanimlanabilir, yani tanimlanacak yeterli genetik materyale sahiptir. Ancak artik konakci hucrelere baglanamaz, bir yuzeydeki bir virusun yalnizca tanimlanabilir oldugu noktada, zarar vermesi mumkun degildir.

Virusler Yuzeylerde Ne Kadar Yasayabilir?
Emory Universitesi’nde epidemiyoloji alaninda doktora sonrasi arastirmaci olan Dr. Alicia Kraay, bir e-postada viruslerin yuzeylerde yasayabilecegi ve bulasici kalabilecegi surenin patojene gore buyuk olcude degistigini aciklamistir. Virusler arasinda temel farkliliklar vardir, ornegin, soguk alginligina neden olan rinovirus virusler, yuzeylerde bir saatten az bir sure hayatta kalirlar. Bununla birlikte, kusma ve ishale neden olabilen norovirus gibi digerler virusler haftalarca hayatta kalabilmektedirler. Sasirtici olmayan bir sekilde, bir konakcinin bu kadar uzun sure yasama kabiliyetiyle, norovirus hem enfekte insanlar hem de kontamine gidalar ve yuzeyler yoluyla yayilabilir olmasidir.
COVID-19’un yuzeylerde ne kadar sure hayatta kalabilecegiyle ilgili arastirmalar hala devam etmektedir. Ulusal Saglik Enstituleri (NIH), ABD Hastalik Kontrol ve Onleme Merkezleri (CDC) ve coklu universiteler tarafindan 13 Martta yurutulen calisma arastirmacilari, SARS-CoV-1 ile yeni coronavirus (SARS-CoV-2) karsilastirildiginda en yakindan iliskili insan koronavirusu ve 2003 salgindan sorumlu virus oldugunu bulmuslardir. Hakemli olmayan bu calisma, iki virusun cevrede benzer canliliga sahip oldugunu, ancak calisma, yeni koronavirusun paslanmaz celik ve plastik yuzeylerde uc gune kadar hayatta kalabilecegini belirlemislerdir. Diger yuzeylerde hayatta kalma orani daha dusuktur, sadece kartonda bir gun ve bakirda dort saattir. Sonuclar, yeni koronavirusun havada saatlerce ve yuzeylerde gunlerce yasayabilecegini gostermistir.
Ulusal Alerji ve Bulasici Hastaliklar Enstitusu ile Princeton Universitesi tarafindan 17 Mart 2020’de New England Tip Dergisi’nde yayinlanan bir baska arastirma calismasi, yeni koronavirusun (SARS-CoV-2) stabilitesinin SARS ile benzer oldugunu bulmustur. CoV-1, deneysel kosullar altinda test edilmistir, bununla birlikte yeni koronavirus, SARS-CoV-1’den daha kararlidir. SARS-CoV-2 deneylerinde, uc saate kadar aerosol formunda canli kalmistir. Bu uygulamanin ardindan 72 saate kadar plastik ve paslanmaz celikte canli koronavirus tespit edilmistir. Ayrica bakir yuzeylerde dort saat ve kartonda 24 saat sonra yasayabilir bir koronavirus olculmemistir.



Virus Hayatta Kalma Oranlarini Hangi Faktorler Etkiler?
Disaridaki bir konakcinin hayatta kalma suresini belirlemek basit bir test gibi gorunse de, bir yuzeye biraz virus puskurtmek ve ne olacagini gormek icin beklemekten daha karmasIktir. Aslinda, PBS News Hour icin yayinlanan makalede, soguk alginligi ve grip viruslerinin ne kadar sure bulasici kaldigina dair cok fazla ayrintili veri olmadigini yazmistir. Genel olarak, fomitler (enfeksiyon tasimasi muhtemel nesneler veya materyaller) uzerindeki patojenlerin hayatta kalmasi, bir yuzeyin bilinen miktarda virusle asilanmasi ve ardindan geri kazanilan miktari belirlemek icin cesitli zaman araliklarinda numune alinmasiyla belirlenir. Bilim adamlari bu bilgiyi, belirli bir yuzeydeki patojen icin bir bozulma egrisini tahmin etmek icin kullanmislardir ve bu daha uzun zaman araliklarina tahmin edebilmektedir.
Koronavirus icin yuzey varyasyonunu inceleyen NIH ve CDC ekibi, farkli matrislerde ve ayrica cesitli cevresel kosullarda virus yasayabilirligini arastirmislardir. Virusler, yuzeylerde farkli temel hayatta kalma oranlarina sahip olsa da ek faktorler, bir konagin disinda dayanma yeteneklerini etkiler. Ayrica sicaklik, nem ve yuzey ozelliklerinin tumu hayatta kalmayi etkileyebilir. Genel olarak, virusler daha dusuk sicakliklarda, daha yuksek nemde ve gozeneksiz yuzeylerde (paslanmaz celik gibi) en uzun sure hayatta kalirlara ancak, bazi virusler dusuk nemde hayatta kalmayi basarabilirler.
Mayo Clinic de yayinlanan bir makalede, yuzey malzemesi ve cevreye ek olarak, yuzeydeki virus miktari da virusun ne kadar sure hayatta kalacagini belirlemeye yardimci oldugunu bildirmistir. Nesneleri paylasarak soguk alginligi ve grip gibi virusleri yaymak mumkun olsa da, kisisel temas virusleri yaymanin en yaygin mekanizmasidir. Koronavirusun sicak aylarda azalip azalmayacagina dair pek cok teori vardir, cunku kuru ve soguk hava, grip bulasmasi icin uygun kosullar saglama egilimindedir.

Virusler Yuzeylerde Ne Kadar Yasar?Yuzeyden Virus Bulabilir misiniz?
COVID-19 dahil virus bulasmis bir yuzeye dokunuldugunda, bu virusun bulasacagi anlamina gelmiyor. Ancak eller hemen yikanmaz ve ardindan agza, burna veya gozlere dokunulursa virus bulasabilir. Bununla birlikte, CDC, yuzey kirliliginin koronavirus kapmanin en olasi yolu olarak gorulmedigini bildirmektedir. Bir konakci olmadan, virusler oldukca hizli bir sekilde bozulmaya baslar, bu nedenle yuzeydeki seyler gittikce daha az etkili hale gelir. Ulusal Alerji ve Bulasici Hastaliklar Enstitusu (NIAID) direktoru Dr.Anthony Fauci, 13 Mart 2020’de, bir virusun cesitli maddeler uzerindeki canliligi dusunuldugunde muhtemelen olculdugunu aciklamistir. Kapi kollari ve cep telefonu ekranlari gibi yuzeyleri silinmesini tavsiye ederken, mumkun oldugunda para ve posta konusunda endiselenilmemesi icin uyarida bulunmustur.
Avustralya Hastalik Hazirlik Merkezi’nden yapilan yeni bir arastirmada, COVID-19’a neden olan SARS-CoV-2’nin yuzeylerde 28 gune kadar hayatta kalabilecegini one surulmustur. Bircok medya kurulusu tarafindan bildirildigi uzere calisma endise verici olmustur. Virusun yuzeylerde daha once dusunulenden cok daha uzun sure kalabilecegini ima edilmistir ve bu en titiz kisinin bile normal aktiviteler sirasinda bazi viruslerle temas kurabilecegi anlamina gelir. Ancak raporlamada genellikle onemli bir ayrinti ihmal edilmistir. Arastirmacilar virusu ideal laboratuvar kosullarinda incelemislerdir ve laboratuvar kosullari gunluk yasamdan buyuk olcude farkli olabilir. Solunum viruslerinin cogu, solunum damlaciklari yoluyla insandan insana yayilir, buda gulme, nefes aliminda veya oksururken burun ve agiz yoluyla damlaciklar sacilir.
Bu bakimdan COVID-19 bir istisna degildir. Bu solunum damlaciklarinin ve aerosollerinin ne kadar uzaga gidebilecegi ve havada ne kadar sure kalabilecegi konusunda suregelen bir tartisma devam eder. Ve bu tartisma da COVID-19’un yeni enfeksiyonlarinin cogunun dogrudan bir kisiden digerine meydana geldigi konusunda genel bir fikir birligi vardir. Bununla birlikte, bazi COVID-19 vakalarinin fomitler, cansiz nesneler veya enfeksiyon kaynagi olabilecek yuzeyler yoluyla ortaya cikabilecegi konusunda her zaman bazi endiseler olmustur. Ornegin, kiside COVID-19’u varsa, ellerine oksurdugunde bir kapi koluna dokunursa, bir baskasi ayni kapi koluna dokunduktan sonra yuzune surerse, bu virusu burun bosluguna sokar, o zaman o kisi fomit bulasmasi yoluyla enfekte oldu anlamina gelir.
El yikamanin, ozellikle de mikroplarin bol oldugu hastanelerde, hastaligin yayilmasini durdurmanin en etkili yollarindan biri oldugu gerceginden de anlasilacagi uzere, fomite bulasmasi acikca gorulmektedir. Ancak bu sekilde COVID-19’un ne kadar yayildigi biraz belirsizdir. Bununla birlikte virusler bir konakcinin disinda cogalamazlar ve hareketsiz bir yuzeyde birakilirlarsa, bir sure sonra olurler. Ancak bunun ne kadar surecegi ortamdaki kosullara baglidir. Isi ve UV isigi gibi faktorler viral bozulmayi hizlandirabilir, bu nedenle arastirmacilar deneylerinde bu faktorleri kontrol etmeye calisirlar. Cesitli yuzeylerdeki viral numuneler, numuneleri sabit bir sicaklikta tutmak icin inkubatorlerde tutulmustur. Bildirilmeyen bir diger detay da deneylerin tamamen karanlikta gerceklestirilmis olmasidir. Virusler Yuzeylerde Ne Kadar Yasar?Gercek durumda, cok uzun sure hayatta kalma olasiliklari muhtemelen dusuktur. Artik cogu uzman, kontamine yuzeyler yoluyla COVID-19 bulasmasinin muhtemelen buyuk bir enfeksiyon kaynagi olmadigina inanmaktadirlar. Sonuc olarak, patojenler, fomitler ve baglamlar arasinda yuzeylerdeki canlilik farkliliklarina ragmen, viruslerin yayilmasini onlemek icin 1 numarali tavsiye standarttir, oda elleri su ve sabunla kurallara uygun sekilde yikamak. Elleri yikamak yine de iyi bir fikirdir, ancak enfeksiyonlarin cogu muhtemelen kisiden kisiye olmaktadir. Bu yuzden virusten korunmanin en iyi yolu mesafeyi korumak ve maske takmaktir.

Benzer Konular:

• Şimdiye kadar aldığınız en zor ve sizi üzen karar ne idi?
• Bugüne kadar hiç bir şeyler çaldın mı?
• Şimdiye kadar en iyi anınız neydi?
• Umduğun gibi mi bulduğun kadar mı?
• Sahibi bile hayrete düştü! Beslediği keçi bir günde ağırlığının yarısı kadar süt verip, rekor kırdı