[Lorena ✓ 2]

Deizmin temel esası, dinin tabiatüstü yönünü yok sayarak otorite üzerine (vahiy) dayanmayan ve akılla temellendirilen bir din anlayışı benimsemesidir. Tanrıyı sadece ilk neden olarak kabul eden, O'na hiçbir nitelik ve güç tanımayan “akılcı din öğretisi”dir.
Deizm veya yaradancılık, din, peygamber veya vahiy aracı olmaksızın bireyin akıl, gözlem, sezgi gibi yollarla Tanrı'nın varlığına inanmasına dayalı bir felsefi görüştür.

İlk deist düşünürlerin çoğu Tanrı'nın Dünya'nın işleyişine doğrudan müdahale etmediği görüşündedir ve deist felsefe genel olarak canlılara müdahale edip dünya işlerine karışan bir Tanrı inancını kabul etmemektedir.
Deist felsefeye göre Tanrı vardır ve nihai olarak evrenin yaratılmasından sorumludur.

Deizm dünya ve evrenin işleyişine müdahale etmeyen, tek tanrı olduğunu kabul eden ve tüm dinleri reddeden bir inanç biçimi olmakla birlikte, buradaki tek tanrı anlayışı Hristiyan, Musevi ve İslam dünyasının tek tanrı inancıyla aynı şeyler değildir.
Yaygın kurulu dinî gelenekleri reddedip yalnız Tanrının varlığına inanan deist için vahiy, peygamberlik, mucize, kutsal kitap ve bunun gibi kavramların hiçbir önemi yoktur. Aynı şekilde deizmde dua, ibadet ve dinsel törenlerin de bir anlamı yoktur.

Bu inanç sisteminden hareketle deistlere göre ölümden sonra bir öbür dünya veya ahiret kavramı yoktur. Deistler, ölümün son olduğuna ve varoluşumuzun ölümle birlikte sona erdiğine inanırlar.
Deizm, evrim teorisine karşı değildir. Deizme göre insan, Tanrı'nın oluşturduğu kurallar çerçevesinde, daha ilkel canlıların evrimleşmesi sonucu oluşmuş olabilir.
Bir Yaratıcıya inanmak, o Yaratıcının, insanı aşama geçirmeksizin bir anda yarattığı fikrine inanmayı gerektirmez. Evrim teorisine karşı ortaya atılan akıllı tasarım görüşü deizmde bulunmak zorunda değildir.

Deist düşüncenin eski zamanlardan beri var olduğu düşünülmektedir. Deizm kelimesi ise; 17. yüzyılda özellikle İngiltere'de kullanılmaya başlanmıştır. Doğal dine inanış 17. yüzyılda Avrupa'da bir devrim olmuş; birçok kültür bu akıma destek vermiştir.

Mitoloji üzerine yapılan araştırmalarda da; birçok dinin kendinden önceki dinlerden örnekler alarak hikâyelerde karakterlerin isimlerini değiştirerek kullandığını ortaya çıkarmıştır.
Bunun yanı sıra; eski dokümanların analiz edilmesi doğrultusunda ve bilimin de sunduğu olgularla tarihte ilk defa Hristiyan toplumlar tarafından İncil eleştirilmiştir.
Bu doğrultuda, Hristiyanlığın birçok din arasındaki dinlerden biri olduğunun farkına varılmış ve hiçbir şeyin bir dinin diğerinden daha iyi ya da daha doğru olduğunu ispatlamayacağına inanılmıştır.
Avrupa'da bu akım, 17. yüzyılın ilk yarısında İngiliz düşünür Edward Herbert ile başladı ve en yaygın olduğu ülke İngiltere'ydi. Cherbury'li Lord Herbert İngiliz deizminin babası olarak kabul edilmekteydi.

Rousseau ve Voltaire, deizm anlayışı içerisinde yer alan Fransız filozoflardır. Özellikle Voltaire, "Tanrı düşüncesinden başka her şey saçmadır", "Tanrı olmasaydı biz O'nu icat etmek zorunda kalacaktık, ama bütün tabiat O'nun var olduğunu bize haykırmaktadır." demiştir. Rousseau'ya göre de din, yüksek bir varlığın bizlere verdiği yüksek bir duygudan ibarettir.

Deistler Yaratıcının varlığına inanmaları için "iman"a gereksinmezler. İnanışta "iman" değil, koşulsuz "güven" vardır. Voltaire şöyle der: “İman nedir? Apaçık ortada olan şeye inanmak mıdır? Hayır. Bana göre apaçık ortadadır ki, varlığı gerekli olan, sonsuz, yüce ve akıllı bir yaratıcı vardır. Bu iman ile değil akıl ile alakalıdır."

18. yüzyıl sonuna değin deizm, İngiliz, Fransız ve Alman aydınları arasında egemen dinsel görüş durumuna gelmiş, sonraları Amerikalıların da dinsel görüşlerinin biçimlenmesinde önemli rol oynamıştır. Amerika'daki deist düşünürlerin arasında en önemlisi Thomas Paine'dir.

Deizm her ne kadar çeşitlilik içeren, geniş bir inanç olsa da bazı değişmez temel inanç ve ilkeleri vardır. Temel inançlar ve ilkeler şunlardır;

Yaratıcı bir güç inancı,
Mantığın bize doğruları öğretebileceği inancı,
Kehanetlerin, mucizelerin, dinsel dogmaların, demagojilerin ve kaynağı ilahi ilan edilen dinlerin reddi.[22]
Deistler genellikle yaratıcı gücü Tanrı olarak ifade etmektedir.

Fakat her inanışta olduğu gibi deizmin de zamanla kendi içinde farklılıklar oluşmuştur. Sonradan ortaya çıkan inançlar ya da akımlar anlam karışıklığı oluşmaması amacıyla başlarına ek veya isim getirilerek ifade edilir.
Bunlar pandeizm, panendeizm, polideizm, Hristiyan deizmi, felsefi deizm, bilimsel deizm, spiritüel deizm, proses deizm, hümanist deizm, birleşik deizm gibi deizmden türeyen ya da başka inançlarla birleştirilmiş alt dallardır.
Ayrıca amorian deizm, pagan deizmi gibi deizmin bazı küçük alt kategorileri de mevcuttur.

Deist Ünlülerden Bazıları..

Abraham Lincoln..
George Washington..
Adam Weishaupt..
Alfred M. Mayer..
Anaksagoras..
Anthony Collins..
Antony Flew..
Alexander Pope..
Napolyon Bonapart..
Max Planck..
Leonardo Da Vinci..
Jules Verne..
İan Anderson..
İsaac Newton..
Voltaire..
İlhan irem..
Hüseyin Nihal Atsız..

Benzer Konular:

• Yıkılışı İstanbul'un Fethiyle Başlayan Skolastik Düşünce Nedir?
• IRCForumu.Org 140. Haftanın Konuğu SeNaaa
• Kıskançlık Nedir ve Nasıl Özgürleşilir? - Akif Manaf
• Mantık Nedir? Mantığın Konusu Nedir?
• Kaligrafi Nedir? Nasıl Yapılır?